Áp thấp là gì? Sự ảnh hưởng của áp thấp đến khí hậu Việt Nam

Trong các bản tin dự báo thời tiết tại Việt Nam, chúng ta thường xuyên nghe đến các cụm từ như “vùng áp thấp” hay “áp thấp nhiệt đới”. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản chất của hiện tượng này và sự khác biệt giữa chúng với bão. Bài viết này sẽ giải đáp chi tiết áp thấp là gì và phân tích những ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới đến khí hậu cũng như đời sống tại Việt Nam.

1. Áp thấp là gì?

Về mặt khí tượng học, áp thấp (hay còn gọi là xoáy thuận) là một khu vực trong khí quyển nơi áp suất không khí thấp hơn so với các vùng xung quanh.

Nguyên lý hoạt động của áp thấp như sau:

• Tại vùng áp thấp, không khí có xu hướng đi lên cao.

• Gió sẽ thổi xoáy vào tâm áp thấp theo chiều ngược chiều kim đồng hồ (ở Bắc bán cầu).

• Khi không khí bốc lên cao, hơi nước ngưng tụ tạo thành mây, gây ra hiện tượng âm u, mưa rào hoặc giông lốc.

Chúng ta thường gặp hai khái niệm chính:

• Vùng áp thấp: Là một khu vực có áp suất thấp nhưng chưa đủ mạnh để hình thành xoáy gió có tốc độ cao.

• Rãnh áp thấp: Là một dải khí áp thấp kéo dài, thường là nơi hội tụ của các luồng gió, gây mưa lớn trên diện rộng.

 

2. Áp thấp nhiệt đới là gì?

Áp thấp nhiệt đới (Tropical Depression) là một giai đoạn phát triển mạnh hơn của vùng áp thấp nhưng chưa đạt đến cấp độ bão. Đây là một hiện tượng thời tiết nguy hiểm thường xuất hiện trên các vùng biển nhiệt đới nóng ấm (như Biển Đông).

Tiêu chuẩn xác định áp thấp nhiệt đới

Theo quy định khí tượng tại Việt Nam, một vùng áp thấp được gọi là áp thấp nhiệt đới khi:

• Sức gió: Đạt từ cấp 6 đến cấp 7 (khoảng 39 – 61 km/h).

• Gió giật: Có thể tăng lên cấp 8 hoặc cấp 9.

• Vị trí: Hình thành trên biển, nơi có nhiệt độ nước biển ấm (trên 26°C).

Lưu ý: Nếu sức gió vượt qua cấp 7 (từ cấp 8 trở lên, > 62 km/h), áp thấp nhiệt đới sẽ được nâng cấp thành Bão (Typhoon).

Bảng so sánh nhanh: Áp thấp, Áp thấp nhiệt đới và Bão

3. Ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới đến khí hậu Việt Nam

Việt Nam có bờ biển dài và nằm ngay sát Biển Đông – một trong những “ổ bão” của thế giới, nên chịu ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc từ các đợt áp thấp nhiệt đới.

a. Gây mưa lớn trên diện rộng

Đây là ảnh hưởng rõ rệt nhất. Hoàn lưu của áp thấp nhiệt đới chứa lượng ẩm khổng lồ. Khi tiến vào đất liền hoặc đi dọc bờ biển, chúng gây ra các đợt mưa to đến rất to kéo dài từ 2-4 ngày.

• Lượng mưa: Trung bình từ 100mm – 300mm/đợt, cá biệt có nơi lên tới 500mm.

• Hậu quả: Gây ngập úng tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP.HCM) và ngập lụt diện rộng tại các vùng trũng thấp miền Trung.

b. Biến đổi thời tiết trên biển (Biển động)

Trước khi vào đất liền, áp thấp nhiệt đới gây nguy hiểm cực lớn cho ngư dân.

• Gió giật cấp 8-9 gây sóng biển cao từ 2-4 mét.

• Gây lật tàu thuyền, phá hỏng lồng bè nuôi trồng thủy sản ven biển.

c. Nguy cơ sạt lở đất và lũ quét

Khí hậu Việt Nam với địa hình 3/4 là đồi núi khiến tác động của áp thấp nhiệt đới trở nên nghiêm trọng hơn.

• Mưa lớn làm đất đá bão hòa nước, dẫn đến sạt lở tại các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.

• Lũ quét xuất hiện bất ngờ tại các sông suối nhỏ, gây thiệt hại về người và tài sản.

d. Tác động tích cực (Giải nhiệt và cung cấp nước)

Mặc dù là thiên tai, nhưng ở khía cạnh khí hậu, áp thấp nhiệt đới cũng mang lại một số lợi ích:

• Giải nhiệt: Chấm dứt các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài trong mùa hè.

• Cấp nước: Bổ sung lượng nước ngọt quan trọng cho các hồ thủy điện, thủy lợi, giúp chống hạn hán và xâm nhập mặn (đặc biệt quan trọng với Đồng bằng sông Cửu Long).

4. Mùa áp thấp nhiệt đới tại Việt Nam diễn ra khi nào?

Quy luật hoạt động của áp thấp nhiệt đới và bão tại Việt Nam thường di chuyển từ Bắc vào Nam theo thời gian:

• Tháng 5 – 7: Ảnh hưởng chủ yếu đến Miền Bắc và Bắc Trung Bộ.

• Tháng 8 – 10: Ảnh hưởng mạnh nhất đến Trung Bộ (đây là giai đoạn cao điểm bão lũ miền Trung).

• Tháng 11 – 12: Dịch chuyển xuống Nam Trung Bộ và Nam Bộ.

5. Cần làm gì khi có tin áp thấp nhiệt đới?

Để giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan, người dân cần:

1. Theo dõi sát bản tin: Cập nhật liên tục từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia.

2. Gia cố nhà cửa: Chằng chống mái nhà, cắt tỉa cành cây lớn.

3. Tàu thuyền: Tuyệt đối không ra khơi, tìm nơi neo đậu an toàn khi có lệnh cấm biển.

4. Sơ tán: Tuân thủ lệnh di dời nếu sống ở vùng trũng thấp hoặc có nguy cơ sạt lở cao.

Kết luận:

Hiểu rõ áp thấp là gì và cơ chế hoạt động của áp thấp nhiệt đới giúp chúng ta chủ động hơn trong việc phòng tránh thiên tai. Với vị trí địa lý đặc thù, Việt Nam luôn phải sống chung với các hiện tượng thời tiết này, do đó, việc trang bị kiến thức và kỹ năng ứng phó là vô cùng cần thiết để bảo vệ an toàn cho bản thân và gia đình.